Hemofilia jest skazą krwotoczną. Chorzy na hemofilię nie krwawią szybciej niż pozostałe osoby (to mit), ale w niektórych przypadkach mogą krwawić dłużej. Krew chorych na hemofilię nie ma wystarczającej ilości jednego z czynników krzepnięcia. Czynniki krzepnięcia są składnikami krwi, które umożliwiają jej krzepnięcie.
Hemofilia jest bardzo rzadką chorobą. Chory na hemofilię rodzi się rzadziej niż raz na 10 000 przypadków. Najczęstszym rodzajem hemofilii jest hemofilia A. Osoby chore na hemofilię A nie mają wystarczającej ilości czynnika krzepnięcia VIII (8). Rzadziej spotykamy hemofilię B. Osoby chore na hemofilię B nie mają we krwi wystarczającej ilości czynnika IX (9). Chorzy na hemofilię A i B są bardziej narażeni na krwawienia niż osoby zdrowe.
Co powoduje hemofilię
Chorzy na hemofilię rodzą się z tą chorobą. Nie można się nią zarazić tak jak przeziębieniem.
Hemofilię zazwyczaj dziedziczy się. Oznacza to, że może być przekazywana w genach rodziców. Geny zawierają informacje o tym, jak będą funkcjonowały komórki ciała. Określają na przykład kolor oczu lub włosów.
Czasem hemofilia pojawia się w rodzinie, w której nikt nie chorował na tę chorobę. Około 30% chorych na hemofilię nie odziedziczyło jej od rodziców. W takich przypadkach chorobę powoduje mutacja genu czynnika krzepnięcia u osoby, która zachorowała na hemofilię.
Jak dziedziczy się hemofilia
Jeżeli mężczyzna jest chory na hemofilię, a kobieta nie przenosi genu powodującego tę chorobę, to żaden z synów pochodzących z ich związku nie będzie chory na hemofilię. Każda córka będzie natomiast dziedziczyła uszkodzony gen.
Kobiety, które odziedziczyły gen wywołujący hemofilię, nazywamy nosicielkami tej choroby. Niektóre z nich mają objawy hemofilii (objawowe nosicielki hemofilii). Nosicielki mogą przekazać gen powodujący hemofilię dzieciom. Prawdopodobieństwo tego, że syn nosicielki będzie chory na hemofilię, wynosi 50%. Prawdopodobieństwo tego, że jej córka będzie nosicielką, również wynosi 50%. Kobieta może być chora na hemofilię wówczas, gdy jej ojciec jest chory, a mama jest nosicielką. To bardzo rzadki i nietypowy przypadek.

Trzy postacie choroby
Postać choroby mówi nam o tym, jak poważne mogą być jej objawy przy braku leczenia. Postać choroby zależy od poziomu czynnika krzepnięcia we krwi.
| NORMALNY poziom 50% – 150% aktywności czynnika VIII (8) lub IX (9) we krwi | Brak objawów hemofilii. |
| Łagodna postać hemofilii 5% – 30% aktywności czynnika krzepnięcia we krwi | Możliwe długotrwałe krwawienia po operacji chirurgicznej albo w wyniku bardzo poważnego zranienia. Może nigdy nie pojawić się poważne krwawienie. Do krwawień nie dochodzi zbyt często. Do krwawień dochodzi tylko w wyniku urazów. |
| Umiarkowana postać hemofilii 1% – 5% aktywności czynnika krzepnięcia we krwi | Możliwe długotrwałe krwawienia po operacji chirurgicznej, lub po poważnym zranieniu, jak również podczas zabiegów stomatologicznych. Krwawienia na ogół zdarzają się raz w miesiącu. Krwawienia rzadko pojawiają się bez wyraźnej przyczyny. |
| Ciężka postać hemofilii Poniżej 1% aktywności czynnika krzepnięcia we krwi | Częste krwawienia do stawów i mięśni. Do krwawień może dochodzić raz lub dwa razy w ciągu tygodnia. Do krwawień może dochodzić bez zauważalnej przyczyny. |
Jakie są typowe objawy hemofilii
Objawy hemofilii A i B są takie same:
- Duże siniaki
- Krwawienia do stawów, w szczególności kolanowych, skokowych i łokciowych
- Samoistne krwawienia (nagłe krwawienia wewnątrz ciała, które nie mają uchwytnej przyczyny)
- Możliwe długotrwałe krwawienia po zranieniu, wyrwaniu zęba albo po operacji chirurgicznej lub po poważnym po urazie, szczególnie po urazie głowy.
Krwawienie do mięśnia lub stawu powoduje:
- Pobolewanie lub „rozpieranie” wewnątrz ciała
- Obrzęk
- Ból i sztywność tej okolicy ciała
- Trudności w poruszaniu stawem lub mięśniem
W których miejscach najczęściej dochodzi do krwawień
Osoby chore na hemofilię mogą mieć krwawienia wewnętrzne i zewnętrzne. Jeśli krwawienia powtarzają się wielokrotnie do tego samego stawu, powodują trwałe uszkodzenia i bóle stawu. Powtarzające się wylewy powodują poważne zwyrodnienia stawów. To utrudnia poruszanie się i wykonywanie codziennych czynności. Stawy dłoni u chorych na hemofilię zwykle pozostają zdrowe (w odróżnieniu od innych chorób zwyrodnieniowych).
Do krwawień dochodzi najczęściej wewnątrz następujących mięśni i stawów:

Jak leczy się chorych na hemofilię
W dzisiejszych czasach leczenie chorych na hemofilie jest bardzo skuteczne. Brakujący czynnik krzepnięcia jest wprowadzany do krwi za pomocą zastrzyku. Krwawienie zatrzymuje się, gdy do miejsca krwawienia dotrze odpowiednia ilość czynnika. Aktualnie stosuje się najskuteczniejszą formę leczenia, czyli profilaktykę, gdzie lek (czy to czynnik krzepnięcia, czy też inna specjalnie zaprojektowana substancja) podaje się regularnie, bez oczekiwania na objawy, jednocześnie zapobiegając ich wystąpieniu.
Nadal nie możemy wyleczyć hemofilii, ale dzięki odpowiedniemu leczeniu chorzy na hemofilię mogą prowadzić normalne, aktywne życie. Bez leczenia chorzy na ciężką postać hemofilii nie są w stanie regularnie uczęszczać do szkoły ani chodzić do pracy. Mogą zostać inwalidami i mieć kłopoty z poruszaniem się i wykonywaniem codziennych czynności – mogą też umrzeć w młodym wieku.
Kiedy należy zastosować leczenie
Lek przy profilaktyce podaje się regularnie według ustalonego z lekarzem harmonogramu bez wystąpienia dodatkowych przesłanek ku temu.
Oprócz tego, często dodatkowo, lek należy podać w przypadku:
- krwawienia do stawu
- krwawienia do mięśnia, zwłaszcza w obrębie nogi lub ręki
- urazu szyi, ust, języka, twarzy lub oka
- poważnych krwawień w obrębie głowy i nietypowego bólu głowy ❗
- poważnych lub przedłużających się krwawień z dowolnego miejsca ciała
- poważnego bólu albo obrzęku w dowolnym miejscu
- każdej otwartej rany, która wymaga szycia chirurgicznego
- każdego wypadku, który może spowodować krwawienie
- przed operacją chirurgiczną, w tym również przed zabiegami stomatologicznymi ❗

Lecz krwawienia jak najszybciej! Szybko zastosowane leczenie zmniejsza ból i zapobiega zmianom stawowym, uszkodzeniom mięśni i organów wewnętrznych. Jeśli leczenie zostało zaczęte szybko, chory wymaga podania mniejszej ilości leku powstrzymującego krwawienie.
Jeśli pojawią się wątpliwości, podaj lek!
Jeśli Ci się wydaje, że rozpoczęło się krwawienie, podaj lek. Nawet jeśli nie jesteś tego pewny. Nigdy nie czekaj, aż staw będzie spuchnięty, gorący i bolesny. Nie obawiaj się, że podasz lek na darmo.Kiedy dodatkowe podanie leku nie jest konieczne
- Drobne siniaki często pojawiają się u dzieci z hemofilią, zazwyczaj nie są jednak niebezpieczne. Siniaki w obrębie głowy mogą być jednak groźne i należy je pokazać lekarzowi lub pielęgniarce. ❗
- Drobne skaleczenia i zadrapania skóry krwawią podobnie jak u zdrowych osób. Nie stanowią poważnego zagrożenia.
- Głębokie rany krwawią na ogół dłużej niż zazwyczaj. Takie krwawienia zwykle można zatrzymać uciskając miejsce zranienia.
- Krwawienia z nosa można powstrzymać zaciskając nos na pięć minut. Jeśli krwawienie jest obfite albo nie można go powstrzymać, należy podać lek.
Ważne wskazówki dla chorych na hemofilię
Lek należy podać jak najszybciej od rozpoczęcia krwawienia. Kiedy szybko zatrzymujemy krwawienia, powodują one mniej bólu, ograniczamy też uszkodzenia mięśni, stawów i innych organów. Do opanowania krwawienia potrzeba wówczas również znacznie mniej koncentratu czynnika krzepnięcia.
Należy dbać kondycję fizyczną. Silne mięśnie pomagają zapobiegać uszkodzeniom stawów oraz krwawieniom samoistnym (krwawieniom, których przyczynę trudno określić). Zapytaj lekarza albo rehabilitanta, które ćwiczenia są w Twoim przypadku najkorzystniejsze.
Nie należy przyjmować aspiryny ani produktów, które zawierają kwas acetylosalicylowy. Aspiryna i leki zawierające kwas acetylosalicylowy mogą nasilać krwawienia. Zawsze pytaj lekarza, które leki są dla Ciebie bezpieczne. Sprawdź też listę leków przeciwwskazanych.
Należy regularnie przychodzić na wizyty kontrolne do lekarza. Personel medyczny specjalistycznego ośrodka zajmującego się leczeniem hemofilii doradzi Ci, jak dbać o zdrowie.
Nie należy podawać wstrzyknięć domięśniowych. Wstrzyknięcia domięśniowe mogą powodować bolesne wylewy. Niezbędne szczepienia, należy wykonywać podskórnie. Są one wówczas bezpieczne dla osoby chorej na hemofilię. Leki należy podawać doustnie albo dożylnie, unikając zastrzyków domięśniowych.
Należy dbać o zęby. Aby zapobiec kłopotom stosuj się do porad lekarza dentysty. Poczytaj również o opiece stomatologicznej. Zastrzyki dentystyczne i zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy ustnej mogą powodować poważne krwawienia.
Należy nosić przy sobie legitymację chorego na hemofilię. Taką legitymację wyda lekarz hematolog. W niektórych krajach są dostępne bransoletki informacyjne, albo talizmany z informacjami medycznymi, które można nosić na szyi.
Naucz się sam podawać sobie lek, jego szybkie zastosowanie pomoże kontrolować krwawienia. Pamiętaj, że małe przecięcia, zadrapania i drobne siniaki nie są na ogół niebezpieczne i nie wymagają leczenia. W takich przypadkach wystarczy opatrzenie rany.
Na podstawie materiałów ze strony World Federation of Hemophilia
1425 René Lévesque Boulevard West, Suite 1010
Montréal, Québec H3G 1T7
CANADA